Revanche น่าจะหมายถึง การเอาคืน การแก้แค้น (Revenge) แต่ผมกำลังจะพูดถึงหนังภาษาเยอรมันเรื่องหนึ่ง ของผู้กำกับชาวออสเตรีย Götz Spielmann ขี้เกียจค้นว่าหนังได้รางวัลอะไรบ้าง ดูที่เว็บไซต์ของหนังเอาเองได้

หนังเรื่องนี้น่าเบื่อมาก การันตีได้ด้วย Criterion Collection และ Janus Films ที่ขาหนังอาร์ตทั้งหลายคงรู้ดี แต่ถ้าถ่างตาดูจนถึงตอนท้ายๆได้ จิตใจเราจะเริ่มปั่นป่วน กับชะตากรรมของตัวละครแต่ละตัว แปลว่าเราอินกับบทหนังโดยไม่รู้ตัว Spielmann เขียนบทเองกำกับเอง และผมชอบบทหนังแนวนี้มาก เพราะมันธรรมดาซะจนเราผูกพันกับตัวละครแบบเนียนๆ โดยไม่ต้องมีไคลแมกซ์โฉ่งฉ่าง แต่มันก็บีบคั้นอารมณ์ร่วมของผู้ชมได้ (อันที่จริงผมไม่ค่อยสนใจ ตัวเอก ของเรื่องเท่าไหร่ แต่ชอบ ตาแก่ อีกคนในเรื่องมากกว่า เพราะไม่ได้รับรู้เรื่องราวอะไรกับตัวละครอื่น แกจึงดูมีชีวิตชีวามากที่สุด)

คำถามคือ

1. คุณคิดว่า ตัวเองสามารถเป็น คนเลว โดยปราศจากเงื่อนไขได้หรือไม่? (เลวบริสุทธิ์)
2. ถ้าคุณทำผิดโดยไม่ได้ตั้งใจ คุณจะโทษตัวเอง หรือ โชคชะตา?
3. ถ้าคุณทำผิดโดยตั้งใจ เพราะความหวังดี คุณจะโทษใคร?
4. ถ้าคุณรู้ว่าจะโทษใคร คุณจะแก้แค้นคนคนนั้นหรือไม่?

มนุษย์คนหนึ่งๆเป็นแค่เศษส่วนเล็กๆของชีวิตอีกคนหนึ่งๆ เวลาของชีวิตนั้นจำกัด (ยกเว้นใครจะบอกว่า จักรวาลคืออวตารของเวลาอันไม่รู้จบ) การรับรู้ของเราก็จำกัด ถ้าเรามองข้ามเศษส่วนเล็กๆของชีวิตเราเช่นมนุษย์คนอื่นไป มันก็ไม่ยากที่จะเป็นคนเลว แต่บางครั้งความสัมพันธ์ของมนุษย์ก็ซับซ้อน(และเต็มไปด้วยเรื่องบังเอิญ) เกินกว่าที่เราฆ่าคนอื่นได้ โดยไม่รู้สึกอะไร

พล็อตของหนังเรื่องนี้ เอาไปใส่สีตีไข่แล้วสร้างเป็นหนังแนว thriller + action สไตล์ฮอลลีวูดได้สบาย แต่ Spielmann เอามาทำเป็น หนัง Drama เขย่าศีลธรรม ด้วยฉากและกิจกรรมธรรมดาของมนุษย์ (แต่อาจจะยากที่คนสวมหน้ากากจริยธรรมจะทนดู) ผมชอบหนังเรื่องนี้ด้วยเหตุนี้แหละ บีบคั้นคนดูจนอึดอัด ทนไม่ได้ที่จะปล่อยเรื่องราวในหนังผ่านไป โดยไม่คิดอะไรกับมัน (ฆ่าหนังไม่ลง) เลยนึกถึง ผู้กำกับในดวงใจของผมอีกคน คือ Michael Haneke ปรมาจารย์แห่งหนังดราม่าโคตรดิบ นิ่งๆแต่เต็มไปด้วยความรุนแรง เช่น Funny Games (ฉบับเยอรมัน 1997) , Caché (Hidden) และอื่นๆ แม้ Revanche ของ Spielmann จะไม่รุนแรงหักดิบเท่าหนังของ Haneke แต่ก็ตั้งคำถามในเชิงศีลธรรมได้สะเทือนใจไม่แพ้กัน...