Social Network และการผูกขาด

Google เปลี่ยนการเข้าถึงข้อมูลให้เป็นสินค้าโดยไม่ต้องผลิตข้อมูลเอง Facebook ก็เปลี่ยนข้อมูลผู้ใช้เป็นสินค้าโดยไม่ต้องผลิตเองเช่นกัน บริษัททั้งสอง (และบริษัทยักษ์ใหญ่อื่นๆ) ได้วัตถุดิบดิจิตอลแบบนี้มาฟรี ธุรกิจที่ใช้ข้อมูลจากผู้ใช้เป็นวัตถุดิบจะลงทุนแค่โครงสร้างพื้นฐานสำหรับที่เก็บข้อมูล (data centers) และพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับผู้ใช้งานของตัวเอง (user interface) เพื่อให้ผู้ใช้ป้อนวัตถุดิบได้สะดวกและรวดเร็ว แต่ไม่ต้องลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานเครือข่ายอินเตอร์เน็ตสำหรับสาธารณะชนเลย

มองแบบสุดโต่ง ผู้ใช้ก็คือพนักงานที่ไม่ได้รับค่าจ้างจากการผลิตสินค้าให้บริษัทเหล่านั้นเพื่อแลกกับการนำเสนอภาพลักษณ์ของตัวเองและการเชื่อมโยงกับผู้ใช้คนอื่นๆ ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ใช้ก็เป็นสินค้าเช่นเดียวกันเพราะมันบ่งบอกประเภทหรือกลุ่มของผู้ใช้งานได้อย่างง่ายดาย นอกจากข้อมูลจะเป็นสินค้าแล้ว ผู้ใช้ก็เป็นทั้งสินค้าและผู้บริโภคในขณะเดียวกันด้วย เมื่อรายได้หลักของบริษัทมาจากการโฆษณา การมีจำนวนผู้ใช้มากกว่าจำนวนประชากรหลายประเทศรวมกันจึงดึงดูดธุรกิจอื่นๆให้เข้ามาโฆษณาในแพลตฟอร์มของตัวเอง

ถ้าลองเปลี่ยนโมเดลธุรกิจของผู้ให้บริการโทรศัพท์เป็นแบบไม่เก็บค่าใช้บริการแต่ขอบันทึกทุกเลขหมายและทุกการสนทนาของเรา แล้วให้เราฟังโฆษณาทุกครั้งก่อนที่เราจะพูดคุยกับคนอื่นได้ Google, Facebook และบริษัทดิจิตอลอื่นๆ ก็ใช้โมเดลแบบนั้นในสเกลที่ใหญ่กว่าผู้ให้บริการโทรศัพท์ท้องถิ่นมาก โมเดลธุรกิจอินเตอร์เน็ตลงทุนต่ำแต่กำไรสูงกว่ามากด้วย

ถามว่าเราจะเปลี่ยนผู้ให้บริการ social network ไปเรื่อยๆได้ไหม? คำตอบคือได้ แต่มันก็เหมือนเปลี่ยนโทรศัพท์แล้วต้องเพิ่มเบอร์คนรู้จักซ้ำเรื่อยๆ (add friends) เพราะ connection ระหว่างผู้ใช้ใน social network ของบริษัทยักษ์ใหญ่อยู่ในระบบปิด แม้การเก็บ ID ของผู้ใช้เว็บในระบบเปิดจะมีมาแล้วหลายปี เช่น http://openid.net แต่ระบบเปิดสำหรับ social network ที่ให้เราสามารถบันทึกความสัมพันธ์ระหว่างเรากับคนอื่นไว้ที่ใดก็ได้ยังไม่ค่อยประสบความสำเร็จเท่าไหร่ เช่น http://opensocial.org ซึ่งหมายความว่าเราจะสามารถเก็บรักษา connection ของเราไว้ได้โดยไม่ต้องพึ่งบริษัทยักษ์ใหญ่ หรือเป็นไปได้แม้แต่จะสร้าง social network platform เป็นของตัวเอง ปัญหาของระบบปิดคือการผูกขาดและต้องพึ่งพิงบริษัทยักษ์ใหญ่ในการเข้าถึงข้อมูลและความสัมพันธ์ของตัวเรากับคนอื่นๆ ส่วนปัญหาของระบบเปิดคือไม่มีผู้รับผิดชอบดูแลโดยตรง

Facebook กำลังจะเป็นบริษัทมหาชนแล้วในวันนี้ ด้วยข้อมูลที่พวกเรามอบให้ และมูลค่าของมันก็มหาศาล