หลายเดือนก่อน ผมได้ดูหนังสารคดีเรื่อง A State of Mind ซึ่งเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับนักเรียนยิมนาสติกหญิงสองคนในเกาหลีเหนือ ดูจบถึงกับอ้าปากค้าง ใครว่าคอมมิวนิสต์ไม่มีเจ้าวะ? เพราะคิมจองอิลในจิตสำนึกของคนเกาหลีเหนือนั้นเป็นยิ่งกว่าจักรพรรดิซะอีก!
นั่นคือตัวอย่าง การผลิตซ้ำอุดมการณ์ของรัฐผ่านการศึกษาและการใช้ชีวิตประจำวันของผู้คน มันถูกทำให้กลายเป็นความปกติ (Normalization) เพื่อสร้างพลเมืองที่ยอมสยบโดยไม่ตั้งคำถามซักแอะ (ไม่ใช่ทุกคนหรอก แต่ส่วนใหญ่) ถามว่า รัฐไทยใช้วิธีการเดียวกันกับเกาหลีเหนือหรือไม่? แว้บแรกเราตอบโดยไม่ต้องคิดว่า "ไม่มีหรอก" แต่พอแหงนมองขึ้นไปแบบละอองธุลีฯ เราก็อาจจะเห็นว่า ไทยกับเกาหลีเหนือนั้นก็ไม่ต่างกันเท่าไหร่!
